كه به نفع فرانسويها باشد تمامى تجارت شرق را از دست انگليسىها و هلنديها بيرون بياورد . » اين مسائل در 26 مه 1664 م . موجب استقرار كمپانى هند شرقى فرانسه گرديد . هيأتى از طرف كمپانى در 11 ژوئيه 1665 م . به اصفهان وارد شد كه در رأس اين هيأت از طرف پادشاه فرانسه افرادى چون موسيو دولالين و دولابوليه لوگوز ، و از طرف كمپانى اشخاصى چون موسيو بيبر ، دوپون و ماژيار قرار داشتند . توافق‌نامه‌اى براى امتيازات تجارى حاصل شد ولى رفتار بعضى از اعضاى اين هيأت تأثيرى نامطلوب بدنبال داشت و چيزى عايد هيأت نكرد . لوئى چهاردهم در سال 1672 م . كه شديدا علاقمند شده بود تا ارمنيانى را كه به مذهب كاتوليك وارد نمىشوند تحت تعقيب قرار دهد ، سيور دولاژونشر را با ملازمان و هدايايى به ايران فرستاد تا امتيازات مأخوذه سابق را تنفيذ و يك پايگاه تجارى در بندرعباس برپا كند . دوژونشر در راه مرد و مديرعامل فرانسوى سورات ، موسيو گاستن ، جاى او را گرفت و در دسامبر سال 1671 م . توافق‌نامه‌اى با شاه سليمان به امضاء رسيد . با اينكه كمپانى فرانسوى مديرى را در بندرعباس جايگزين كرده بود ، ولى به تعبير جان فراير اين بندر براى او كوچك بود چون « فرانسويها در مقايسه با جاهاى ديگر عمليات اندكى مىتوانستند در اين بندر انجام دهند و در جاهاى ديگر دست بازترى داشتند ؛ و اينجا براى كالاى اصلى آنها كه سود سرشارى از شراب مىبردند جاى مناسبى نبود ( او امتياز شراب‌كشى را در شيراز و براى ساير افراد اروپائى داشت ) « 1 » » . كلبر همچنين ارمنيان را تشويق به اقامت در مارسى مىكرد « 2 » و به تجار آنجا گوشزد مىنمود كه « با تمام قوا و امكانات خود آنها را در مقابل سوء رفتار ساكنان حمايت كنيد . . . چون ساكنان آنچه به نفع آنهاست ، تشخيص نمىدهند . » اشاره شده كه بعضى از ارمنيان در سورات به‌جاى اينكه بارهاى ابريشم خود را از راه زمينى و از طريق تركيه منتقل كنند ، از كشتىهاى فرانسوى استفاده مىكردند . تشويق ارمنيان به انتقال تجارت ايران به مارسى در نهايت مخالفت تجار فرانسوى را برانگيخت . پوانكاره جانشين كلبر ، در مورد ارمنيان مجبور شد كه « به آنها شرايطى تحميل نمايد تا از ضرر و زيان اتباع اعليحضرت ممانعت به عمل آورد . » پوانكاره در مورد ديگر نهايت تلاش خود را به كار گرفت تا « امكان مداخله را بررسى كنند . . . و موانعى را كه سد راه كالاها و كارگاهها هستند از ميان بردارند و در صورت امكان با تجار انگليسى و هلندى وارد رقابت شوند . » ژان باتيست فابر به همين منظور راهى ايران شد .

--> ( 1 ) - فراير ، جلد 2 ، ص 164 . ( 2 ) - Histoire du commerce de Marseille ، جلد 4 ، ص 500 .